AVRUPA
BİRLİĞİ-KOBİLER-KAVRAMLAR-3
Standardizasyon
Standartlar,
yetkili kılınan yetkileri ulusal ve uluslararası bir standardizasyon
kurumu tarafından kabul edilen; yaygın olarak bir defadan fazla kullanılan;
madde, ürün ve hizmetler için kuralları, yöntemleri veya ürünlerin
üretim metotlarının, ilgili süreçlerin niteliklerini saptayan ve
ilgili tarafların işbirliği ile hazırlanan
teknik belgelerdir. Malların serbest dolaşımının sağlanması,
büyük ölçüde kullanılan ulusal standartların uyumlaştırılmasıyla
bağlantılıdır. Bu nedenle uluslararası düzeyde standardizasyon çalışmaları
yapılmaktadır. Standardizasyon alanında uluslararası düzeyde faaliyet
gösteren en önemli kurum ISO’dur (International Standards
Organization-Uluslararası Standartlar Örgütü) Avrupa
Birliği de malların serbest dolaşımına katkıda bulunmak amacıyla
ulusal standartların yerine Avrupa standartları oluşturulması için çalışmalar
yürütmektedir. AB’de standardizasyon çalışmalarının tarihi gelişimi
incelendiğinde, uyumlaştırma sürecinin “Klasik Yaklaşım” ve
“Yeni Yaklaşım” olmak üzere iki farklı yaklaşıma dayalı olarak
belirlendiği göze çarpmaktadır. “Klasik
Yaklaşım”ın temel ilkesi, mevzuat düzeyindeki teknik düzenlemelerle
eş, etkili standartların uyumlaştırılmasıdır. Klasik yaklaşım çerçevesinde
düzenlenen yönergeler, test ve belgelerin üye devletler arasında karşılıklı
tanınmasına yönelik düzenlemelerin ötesinde, her ürünün uyması
gereken teknik özellikleri en ince ayrıntısına kadar açıklamıştır.
Teknolojik gelişmeye paralel olarak ürünlerin çeşitlenmesi ve gerekli
belgelerin sayısının giderek artması sonucu, sistem işlevselliğini
yitirmiştir. “Yeni
Yaklaşım” ise yönergelerin çok fazla teknik ayrıntı içermemesini,
ürünlerin mal gruplarına göre uyması gereken genel kuralları
belirlemesini öngörmektedir. Teknik ayrıntılar için ise AB düzeyinde
belirlenen standartlara atıfta bulunmaktadır. “Yeni Yaklaşım” da
ayrıca, yönergeler ürünlere göre değil, ürünlerin kullanım amaçlarına
göre sınıflandırıldığı ürün grupları hazırlanmakta, böylece
benzer işlev gören ürünler aynı yönerge kapsamında yer almaktadır.
“Yeni Yaklaşım”a göre yönergelere uymak zorunlu, standartlara uyum
ise ihtiyaridir. Ancak standartlara uygun üretim yapılması halinde, yönergelere
de uyulduğunun varsayılması, üreticileri standartlara uygun üretime
teşvik etmektedir.
AB’de
standardizasyon alanmında faaliyet gösteren üç kurum bulunmaktadır. ·
Avrupa standartlar komitesi (CEN) ·
Avrupa elektronik standartlar komitesi (CENELEC) ·
Avrupa telekomünikasyon standartları komitesi (ETSI) Bu
kurumlar arasında en geniş çalışma alanına sahip olan kurum
CEN’dir (Bkz CEN,CENELEC,ETSI) Akreditasyon
Bir
kuruluşun belgelendirme faaliyetinde bulunabilmesi için gerekli olan gözlemi
yapan ve yeterliliğini onaylayan otoritenin
uyguladığı prosedürdür. Başka bir deyişle, Akreditasyon ;
laboratuvar, belgelendirme test/muayene kuruluşlarının, bir
akreditasyon kuruluşunca belirli teknik kriterlere göre yeterliliğin
onaylanma işlemidir. Akreditasyon
sisteminde Avrupa Birliğinde kullanılan araç EN 45000(45001 standardı,
17025 olarak değiştirilmiştir.) uyumlaştırılmış
standartlar serisidir. Bu standartlar laboratuvarlar, belgelendirme
ve test/muayene işlemlerini yürüten kuruluşların uymaları gereken
hususları belirten standartlar olup, adı geçen kuruluşlara bağımsız
kuruluş statüsü kazandırmaktadır. Avrupa Standartlar
Komitesi
Kısa
adı CEN olan Avrupa Standartlar Komitesi, standartların AB düzeyinde
uyumlaştırması amacıyla faaliyette bulunan temel kurumdur. Çalışma
alanı diğer iki kuruma (CENELEC ve ETSI) oranla daha geniş olan CEN, tüm
sektörlerde uyumlaştırılmış AB standartları oluşturarak, ulusal
standartların farklılığından doğan ve Tek Pazarın işleyişini
olumsuz yönde etkileyen teknik engellerin kaldırılması yönünde çalışmalar
yapmaktadır. CEN’in misyonu, uluslararası kurumlar ve Avrupa’daki
ortakları ile beraber, Avrupa’da ticaretin önündeki engelleri
azaltmak, ürün güvenilirliğini geliştirmek, ürünlerin, sistemlerin
ve hizmetlerin birlikte çalışılabilirliğine imkan vermek ve ortak
teknik anlayışı geliştirmek için gerekli teknik uyumlaştırmayı
ilerletmektir. Mümkün
olan her durumda CEN, diğer Avrupa kurumları (havacılık ve uzay, demir
ve çelik, açık sistemler ve elektronik veri alışverişi) ve
Uluslararası Standardizasyon Örgütü (ISO) ile birlikte çalışır. Avrupa Test ve
Belgelendirme Organizasyonu
Avrupa’daki
Akreditasyon Kuruluşları, işbirliği yapabilmek ve ortak anlaşmaların
yapılabilmesi ve tek bir Akreditasyon sisteminin geliştirilebilmesi için
şemsiye kurum niteliğindeki Avrupa Test ve Belgelendirme Organizasyonunu
(EOTC) kurmuşlardır. EOTC, Avrupa Birliğinin desteklediği bir bilgi ağı
olup, üye ve aday ülkeler arasında veya ulusal anlamda gerçekleştirilen
etkinlikleri duyurmakta, dokümantasyon ve haberleri WEB sayfasında
kullanıma sunmakta, ayrıca projelere katılım ve bunlara ilişkin
duyuruların yapılmasında görev üslenmektedir. EOTC ayrıca geliştirdiği
iki ağ üzerinden on-line hizmet vermektedir. Bunlardan biri Avrupa
Uygunluk Değerlendirme Faaliyetleri Bilgi Hizmetleri Ağı (TICQA) diğeri
ise Lojistik Destekler Yetkilendirilmiş Kuruluşları Veri Tabanıdır
(NBLS). Avrupa Elektroteknik
Standartları Komitesi
Kısa
adı CENELEC olan Avrupa Elektroteknik Standartlar Komitesi, Avrupa düzeyinde
standardizasyon alanında çalışmalarda bulunan üç kurumdan biridir.
(diğerleri CEN ve ETS). Avrupa düzeyinde her sektörde standardizasyon
çalışmaları yapan CEN’e kıyasla daha küçük ve homojen bir yapısı
olan CENELEC, ürün emniyeti ve ürünün elektroteknik yapısına yönelik
standartlar hazırlamktadır. Türkiye CEN/CENELEC teknik komitelerine
ortak ülke sıfatıyla katılabilmektedir. Onaylanmış Kuruluş
Onaylanmış
kuruluşlar (Notified Body) yeni yaklaşım direktiflerinde tehlikeli ürünler
kapsamında sayılan ürünlerin, CE işaretli olarak pazara sunumunda
zorunlu olan uygunluk değerlendirme prosedürleri için hizmet veren 3.
Taraf kuruluşlarıdır. Bu kuruluşlar EN 45000 standartları serisine göre
akredite edilmiş yetkin kuruluşlar olup, bu kapsamda faaliyetlerini sürdürebilmeleri
için ulusal otoritelerce (direktiflerden sorumlu ilgili Bakanlıklarca)
ayrıca atanmaktadırlar. Bu nedenle onaylanmış kuruluşlara,
yetkilendirilmiş kuruluşlar da denilmektedir. Onaylanmış kuruluşların
listesi ayrıca Avrupa Birliği Resmi Gazetesinde yayımlanmaktadır. Kuruluşlar
için Akreditasyon Direktifler gereği değildir, ancak teknik yeterlilik
anlamında çok önemli bir araçtır. Akreditasyon ile Notifikasyon arasındaki
farklılık da söylenebilir; Notifikasyon teknik ve politik bir kavramdır,
Akreditasyon ise sadece Notifikasyonun teknik bir bölümüdür. Devam
edecek... Derleyen:
Memet Özkan Yararlanılan
kaynak: “Avrupa Birliği Terminolojisinde Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerle İlgili Sözcük ve Kavramlar”, KOSGEB, KOSGEB Teknoloji Destek Süreçleri Uzmanı Seçil Başmanav, Haziran 2001.
|