|
MALİ
İŞLER PERFORMANS VE SONUÇ GÖSTERGELERİ - 1
Bilim servetten üstündür.
Çünkü sen serveti korursun, bilimse seni korur.
Hazreti Ali
Danişmend'in Strateji
kategorisinde yer alan Balanced Scorecard (BS) hakkındaki yazımızda da
belirtildiği gibi, işletme stratejileri ancak performans (öncül) ve sonuç
(ardıl) göstergelere bağlandığı ölçüde yaşam olanağı bulurlar. Farklı işletmelerde
kullanılan performans ve sonuç göstergelerinin, genelde aynı ve uzun zamandan
beri de değişmediğini göz önüne alırsak, öncelikle bu göstergeleri iyi
bilmemiz gerekiyor. Bu konuda genel bilgileri en iyi derleyen dört kaynaktan
da yararlanarak, Lojistik Yönetimi kategorisinde lojistik göstergeler, Mali
İşler Yönetimi kategorisinde ise mali göstergeler ile başlıyoruz.
İlerleyen yazılarda
göstergeleri tanıtmaya devam ederken, elde ettiklerimizi lojistik ve mali
işler iş akışları ile bütünleştireceğiz. Amacımız lojistik ve mali işler
yönetimi hakkında her yönüyle stratejik düşünme yeteneği kazanabilmektir.
GÖSTERGELER:
Gerçekleşen sonuç (üretim, satış, kar…)
Etkenlik : --------------------------------------
Beklenen sonuç (üretim, satış, kar…)
Tüketilmesi beklenen
Verim oranı : -------------------- x 100
Tüketilen
Çıktı
Verimlilik : -----
Girdi
Tüketilen
Yararlanma oranı: ------------- x 100
Kullanılabilir
Standart
(beklenen) çalışma süresi
İşgücü verimi : ---------------------------------- x 100
Gerçek
çalışma süresi
PERFORMANS
BOYUTLARINA İLİŞKİN GÖSTERGELERE ÖRNEKLER
A-Kârlılık/Bütçeye
Uygunluk
-Bütçelenen satışlara
gore gerçekleşen satışlar
-Hedef düzeylerini aşan
bütçe sapmaları
-Yatırımların getirisi
-Satışların yüzdesi
olarak kâr
-Çalışan başına kâr
-Temettü ödemelerinde
artış yüzdesi
-Borçların toplam
varlıklara oranı
ÜST
YÖNETİM DÜZEYLERİ İÇİN BİREYSEL GÖSTERGELER
· Satıcılar ve Satın
Alma Kalitesi
Alacaklı
hesap
*----------------------
Ortalama günlük alımlar
· Maliyet
Gerçekleşen genel giderler
*-----------------------------
Bütçelenen genel giderler
Toplam üretim maliyetleri
*-----------------------------
Standart üretim maliyetleri
· Sermayenin Kullanımı
Net Kâr
*----------
Öz sermaye
Pay fiyatı
*-----------
Pay kazancı
Faiz ödemeleri
*-------------
Toplam borçlar
Toplam borçlar
*--------------
Öz sermaye
Brüt Kâr
*--------------
Faiz ödemeleri
Işletme
Kârı
*-----------------
Kullanılan Varlıklar
Satışlar
*---------------
Toplam Varlıklar
· Nakit
Kasa+Banka+Alacaklar+Pazarlanabilir Değerler
*--------------------------------------------
Kısa Dönemli Borçlar
· Kârlılık
Net Kâr
*--------
Satışlar
Net Kâr
*-----------------
Kullanılan sermaye
EN ÇOK
KULLANILAN VERİMLİLİK ORANLARI
Sermaye Verimliliği
Oranları
Satışlar
(ya da üretim miktarı/değeri)
*------------------------------------
Toplam Varlıklar
MALİ
GÖSTERGELER VE KÂRLILIK ÖLÇÜMÜ
A-Likidite Oranları
· Cari Oran
Dönen
Varlıklar
= -------------------
Kısa Dönemli Borçlar
· Likidite Oranı(İşlek
Oranı)
Dönen
Varlıklar-Stoklar
= ----------------------
Kısa Dönemli Borçlar
· Nakit Oran
Dönen
Varlıklar - (Stoklar + Alacaklar)
= -------------------------------------
Kısa Dönemli Borçlar
· Savunma Aralığı Oranı
( Koruyucu Aralık Oranı)
Dönen
Varlıklar - Stoklar
= -------------------------- x 52 (hafta)
Nakit Akışı (Nakit Giderleri)
B-Mali Yapı Oranları
Toplam
Borçlar (ya da öz sermaye)
*----------------------------------
Toplam Varlıklar
Toplam Borçlar
(ya da kısa dönemli borçlar, ya da maddi duran varlıklar)
*------------------------------------------------------
Öz Sermaye
İç Mali Kaynaklar (ya da dış mali kaynaklar)
*------------------------------------------
Toplam Mali Kaynaklar
C-Ticari Oranlar
· Satış ( Devir )
İndeksleri
Yıllık Satışlar
Satış İndeksi = ----------------------- x 100
Temel Dönem Satışları
(Bir önceki yıl satışları)
· Satışlar ve Stoklar
Son
Ürün Stok Değeri
= -----------------------
Satışlar
· Çalışan Başına Satışlar
Satışlar
= --------------
Çalışan Sayısı
· Satışlar ve
Kullanılan Sermaye
Satışlar
Kullanılan Sermaye Başına Satış = -----------------
Kullanılan
Sermaye
· Çalışan Başına İşletme Sermayesi
İşletme
sermayesi
= -------------------- (dönem ortalaması olarak)
Çalışan sayısı
· Çalışan Başına Duran Varlıklar
Duran
varlıklar
= --------------- (dönem ortalaması olarak)
Çalışan sayısı
D-Devir Oranları
Net Satışlar
* Alacaklar Devir Oranı = -----------------------------
Ortalama (net) Ticari Alacaklar
Satışlar veya satılan mallar maliyetleri
* Stok Devir Oranı = ------------------------------------
Ortalama Stok (Dönem ortalaması)
Net satışlar
* Dönen Varlıklar Devir Oranı = ---------------
Dönen Varlıklar
Satışlar
* Maddi Duran Varlıklar Devir Oranı = --------------------
Maddi duran varlıklar
Satışlar
* Öz Sermaye Devir Oranı =-------------
Öz
sermaye
Net Satışlar
* Toplam Varlıklar Devir Oranı = ----------------
Toplam Varlıklar
E-Kâr ve Kârlılık Oranları
· Mali Kârlılık Oranı
Net
Kâr
= ----------- x 100
Öz sermaye
· Satışların Kârlılığı
(Sürüm Kârlılığı)
Brüt
( Net ) Kâr
= ---------------- x 100
Satışlar
· Maliyet / Gelir Oranı
İşletme Maliyeti- Amortisman
= ---------------------------- x 100
Satışlar + Diğer Gelirler
· Katma Değer Kârlılığı
İşletme Kârı
= ------------- x 100
Katma Değer
· Çalışan Başına Kâr
Oranı
Kâr
= -----------------------
Ortalama Çalışan Sayısı
· Ekonomiklik
Çıktı
Değeri
a-Ekonomiklik Oranı = ----------------------- > 1
Toplam
Üretim Maliyeti
Satışlar
b-
Kârlılık
=
---------------------- > 1
(Toplam Faktör Verimliliği) Satılan Mallar
Maliyeti
(Toplam Maliyet)
· Pay Başına Kazanç ve Temettü Oranları
Net Kâr
Pay Başına Kazanç Oranı = ----------
Pay Sayısı
Dağıtılacak Kâr
Pay Başına Temettü Oranı = --------------
Pay Sayısı
· Fiyat-Kazanç Oranı
Payın piyasa fiyatı
Fiyat Kazanç Oranı = -------------------
Pay
başına kazanç
· Yatırımların Getirisi
Satışlar-Giderler
Satışlar
---------------- x ------------------
Satışlar
Yatırımlar
(Satışların Kârlılığı) (Sermaye Devir Oranı)
Konu incelenmeye devam edilecektir…
Yararlanılan kaynaklar:
1. İşletmelerde Performans
Ölçüm ve Denetimi-Çok Yönlü Performans Göstergeleri-Zühal Akal-1992-Milli
Prodüktivite yayınları
2. İşletmelerde karar verme teknikleri, Dç Dr. Muammer Doğan, Bilgehan
Basımevi, 1985
3. Mpm-Refa, Planlama ve yöneltme yöntem bilgisi, 1985
4. Mpm-Refa, İş etüdünün temelleri, 1971
Memet Özkan
|