ALTERNATİF DÖVİZ KURU
SİSTEMLERİ
1989 yılında
iktidardaki hükümetin serbestleşme uygulamaları ve neticesinde 32 nolu
kararname çıkmıştır. Bu kararname sermaye hareketlerinin serbestleşmesini
ilan eden bir kararnamedir. Mali piyasalara bu kararname ile tam serbesti
getirilmiştir. IMF tarafından TL’nin konvertibilitesi kabul edilmiş
ve TL ile döviz tam ikame edilebilir hale gelmiştir. Böylece döviz
kurları da hayatımıza girmiş
ve güçlü bir yer edinmiştir. Ülkemizin içinde bulunduğu mevcut koşullar
itibari ile de yerini her geçen gün sağlamlaştırmaktadır. Yaptığım
araştırmalar sonucunda genel kabul görmüş döviz kuru sistemlerini
inceledim ve bunları sizinle paylaşmak istiyorum. 1-)
SERBEST DALGALANMA (free floating) : Bu
sistemde ülke parasının değeri piyasa tarafından belirlenmektedir. Müdahaleler
kurları istenilen düzeyde oluşmasını sağlamak yerine, bu piyasadaki
gereksiz dalgalanmaları önlemek ve değişimleri daha ılımlı hale
getirmek için yapılmaktadır. Olumsuz tarafı ise ekonomik ilişkilerdeki
belirsizlikler ve riskleri artırması nedeniyle kaynak dağılımını
olumsuz etkilemesidir. (Hiçbir ülke tam olarak uygulayamamıştır) 2-)
GÖZETİMLİ DALGALANMA (Managed
Floating) : Bu
sistemde parasal otorite döviz kurlarına müdahale etmekle birlikte bu müdahaleler
önceden belirlenmiş kurallara göre yapılmamaktadır. Bu müdahaleler
kendi karar alma mekanizmalarını bir takım göstergeler doğrultusunda
o an için iyi olduğunu düşündüğü şekilde çalıştırarak gerçekleştirmektedir. Doğrudan müdahaleler uluslararası dövizlerde bir değişim
yaratırken dolaylı müdahaleler (faiz
oranları, likitide veya diğer finansal araçlar) yaratmaz. (Kanada ve
Avustrulya gibi gelişmiş ülkelerde uygulanabilmiştir.) 3-)ARALIK
İÇİNDE DALGALANMA (Floating with in a band) : Kurların
belirlenen aralık içinde serbestçe dalgalanmasına izin verilmektedir.
Bu aralığın sürdürülebilmesi için güven şarttır. Sistemin
esnekliği aralık ve merkez parite değerlerinin revize edilmesine olanak
tanır. Bu ise uygulamanın
kredibilitesini düşürmektedir. 4-)
KAYGAN ARALIK (Sliding band) : Üçüncü
uygulamadan farklı olarak aralığın ortalama değeri (merkez kur)
sabitlenmemiştir. Bu ortalama değer belli olmayan sürelerde çeşitli göstergeler
ışığı altında ayarlanmaktadır. Merkez paritenin ayarlanma dönem ve
oranlarının bilinmeyişi piyasalarda belirsizlik ve faiz oranlarında
hareketlilik yaratabilir. (Benzer
bir sistem İsrail de 1989 ve 1991 yılları arasında uygulanmıştır. ) 5-)
YÖNLENDİRİLMİŞ SABİT ARALIK (Crawling Band) : Ülke
parasının değeri önceden açıklanmış sabit bir değer etrafında
belirli limitler içinde dalgalanmaktadır. Fakat esas alınan değer seçilmiş
ekonomik göstergeler ve özellikle ödemeler dengesindeki gelişmelere bağlı
olarak ayarlanabilmektedir. Yönlendirme oranı farklı kurallara bağlanabilir:
Geçmiş enflasyon oranları farkı -enflasyonist etki riski vardır- gibi
geriye dönük yada beklenen enflasyon oranı -ulusal paranın aşırı değerlenmesi
ve spekülasyon riski oluşabilir- gibi ileriye dönük olarak olabilir.
(israil, Şili, italya bu uygulamayı zaman zaman seçmişlerdir. 6-)
YÖNLENDİRİLMİŞ SABİT PARİTE (Crawling Peg) : Bu
sistemde ülke parasının değeri sabitlenmiştir. Bu sabit değer ülkenin
seçilmiş ekonomik göstergelerine ve özellikle ödemeler dengesindeki
değişmelere bağlı olarak ayarlanabilmektedir.
En büyük avantajı belirsizliği olabildiğince azaltmasıdır.
(Bu sistem 1960 ve 1970'lerde Şili, Kolombiya ve Brezilya'da uygulanmıştır.) 7-)
AYARLANABİLİR SABİT KUR SİSTEMİ (Fixed-but-adjustable exchange rate)
:
Bretton
Woods sistemi olarak bilinen bir sistemdir. Belirlenen kur uygulunan
ekonomik politikalarla tutarsızsa arzu edilen yönde değiştirilebilmektedir.
Bu sistem dış ticaret üzerindeki kur belirsizliğini azaltarak ekonomik
istikrara katkıda bulunur. Fakat olası bir ayarlama beklentisi (devalüasyon)
yoğun spekülasyonlara yol açabileceğinden ekonomide kriz yaratma riski
vardır. (1973 yılında
Bretton Woods sisteminin çökmesinden
sonrada pekçok gelişmiş ülke tarafından benzer uygulamalar kullanılmıştır. 8-)
PARA KURULU (Currency Board) : Ülke
parasının seçilecek bir para ile sabit kurdan değişimini öngören ve
belirli yasal düzenlemeleri gerektiren bir sistemdir. Bu sistemde para
otoritesi yalnız para girişi karşılığı para basabilmektedir. Bu
sistemin uygulanabilmesi için güçlü bir kamu finansmanı, sağlıklı
bir finansal yapı ve yeterli miktarda döviz kaynakları gerekli görülmektedir.
Arjantin, Bulgaristan, Estonya ve Hongkong da uygulanmış veya
uygulanmaktadır. 9-)
TAM DOLARİZASYON (Full dollarization): Bu
sistemde ülke parasal bağımsızlığına son vermekte ve başka bir ülkenin
parasal para birimini kullanmaktadır. Parasal disiplini arttırdığı için
güvenilirliği fazladır. Tüm dışsal şoklar reel ekonomi tarafından
absorve edilir. (Panama ve Sanmarino en yakın uygulamalarıdır.)
Sedat Dinçer Mali
Analist
Analist
(Yazar
hakkında: 1976 doğumlu, İ.Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi mezunudur
Para ve Sermaye Piyasalarında Yatırım Uzman asistanlığı ve danışmanlık
yaptı. Halen İnterdekor Şirketler Topluluğu yönetim merkezinde
Krediler-Finansman-Risk yönetimi departmanında Mali Analist olarak
görev yapmaktadır.) (Yazar hakkında: 1976 doğumlu, İ.Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi mezunudur Para ve Sermaye Piy |