MALİYET İTİCİLERİ
“Maliyet yönetimi”, müşteri
ihtiyaçlarının sağlanmasında herhangi bir azalma olmadan, maliyetleri
azaltabilme amacı güder. Maliyet muhasebesi sistemleri, varlıkların
maliyetlerini belirleyen ve bunların kullanımını takip eden
sistemlerdir. “Maliyet iticisi” maliyeti
etkileyen faktör anlamına gelir. Bu faktörün düzeyindeki değişme,
maliyetin de değişmesine yol açar. Enflasyonist ortamlarda, girdi
birimlerindeki fiyat artışları en önemli maliyet iticisi olarak ortaya
çıkmaktadır. Günün koşulları, rekabet
nedeni ile maliyetleri devamlı olarak azaltma gereksininmi ortaya çıkarmaktadır.
Bu amaçla ilgili olarak firmalar iki yönlü çalışmalar yapmaktadır: 1.
Değer artırıcı faaliyetlere yönelip, değer artışına
katkısı olmayan faaliyetleri azaltmak ve mümkünse ortadan kaldırmak. 2.
Değer arttırıcı faaliyetlerle ilgili olarak “maliyet
iticilerinin” kontrolunu sağlamak. Maliyet iticileri ile ilgili örnekler
aşağıdaki gibidir: * Araştırma/Geliştirme
fonksiyonuna ait maliyet iticileri, araştırma proje sayısı, projede
kullanılan personel saati, projenin teknik detay düzeyidir.
* Mamul Dizaynı fonksiyonuna ait maliyet iticileri, dizaynı
yapılan mamul sayısı, mamul parça sayısı, dizayn için kullanılan
uzman saatidir. * İmalat fonksiyonuna ait maliyet iticileri, üretilen mamul sayısı, doğrudan işçilik maliyetidir. * Pazarlama fonksiyonuna ait
maliyet iticileri, imalat kurgu sayısı, reklam kampanyası sayısı, satış
personel adedi, satışlardır. * Dağıtım fonksiyonuna ait
maliyet iticileri, dağıtılan mamul sayısı, müşteri sayısı, dağıtılan
kalemlerin fiziksel özelliğidir. * Müşteri Servisleri
fonksiyonuna ait maliyet iticileri, servis ziyaret sayısı, servisi yapılan
mamul sayısı, servis saatidir. * Finans fonksiyonuna ait
maliyet iticileri, kullanılan sermaye, çalışılan banka sayısı, müşteri
adedidir. Maliyet muhasebesinde masrafların
hangi masraf taşıyıcısı ile doğrudan ve dolaylı olarak ilişkili
olduğu ve çeşitli maliyet iticileri açısından değişken veya sabit
yönleri görülebilir. Genel olarak değişken
masraflar, maliyet iticisindeki değişme ölçüsünde değişen
masraflardır. Maliyet iticisinin belirli sınırlar içinde değişmesi
sonucu değişmeyen masraflar ise sabit masraflardır. Değişken ve sabit masrafların
iyi tanımlanması yönetim açısından vazgeçilmez bir bilgi kaynağı
oluşturur. Yönetimin verdiği kararlarda değişken ve sabit masraf ayırımını
kullanmak gereksinimi vardır. Bu ayırım kullanıldığı belirgin
alanlar şunlardır. 1.
Mamul fiyatlaması 2.
Bütçe faaliyetleri 3.
Mevcut mamul ve hizmetlerin karlılık analizi 4.
Yeni mamul ve hizmetlerin karlılık analizi 5.
Kara geçiş noktası analizleri 6.
Maliyet sapma analizleri 7.
Maliyet azaltma analizleri 8.
Satın alma/imalat kararları 9.
Satın alma/leasing kararları 10.
Faaliyet ünitelerinin karlılığa olan katkısının
analizi Derleyen: Memet Özkan
Yararlanılan kaynak: Prof. Dr. Noyan Arsan, West Georgia Üniversitesi, eğitim notları
|